NyumbaniMakalaZanaKuhusuWasiliana
← Miongozo yote

VAT kwa Uchakataji wa Malipo Kenya: Kilichobadilika 2026 na Gharama kwa SME

📅 28 Agosti 2026 · ✅ Imethibitishwa: 12 Oktoba 2026 · 📖 Soma dakika 8 · Kodi na KRA
Mfanyabiashara Mkenya akilinganisha kifaa cha malipo, ankara, risiti na kikokotoo
Mchoro wa uhariri; hauonyeshi mfumo rasmi wala kuidhinishwa.

Section 32 ya Finance Act 2026 imeondoa huduma maalum — payment processing, settlement, merchant acquiring, gateway na aggregation, zinapotolewa kupitia software au platform kwa ada au commission na payment service provider — kwenye msamaha wa kifedha wa VAT Act, kuanzia 1 Julai 2026. Haimaanishi kila ada inayohusiana itatozwa VAT 16% moja kwa moja; VAT hutegemea kama supply hiyo inatozwa chini ya kanuni za kawaida za VAT. Ikiwa biashara yako inalipa ada za merchant acquiring, gateway au aggregator, mabadiliko haya yanaweza kuathiri gharama. Hapa kuna maneno ya sheria na mifano ya hesabu.

⚠️ Tofauti muhimu: Marekebisho yanaondoa ada na commission anazotoza payment service provider kwa processing, settlement, acquiring, gateway na aggregation (zinapotolewa kupitia software au platform) kwenye msamaha. Hivyo ada inaweza kuwa taxable, lakini VAT kwenye kiasi kikuu cha malipo ya mteja haijawekwa moja kwa moja na marekebisho haya. Athari halisi inategemea bei na hali ya VAT ya provider.

1. Sheria inasema nini?

VAT Act ina misamaha ya huduma fulani za kifedha. Section 32 ya Finance Act 2026 ilibadilisha paragraph 1 ya Part II ya First Schedule kwa kuondoa kwenye msamaha huduma zifuatazo:

“payment processing, settlement, merchant acquiring, gateway, aggregation services supplied over a software or platform for a fee or commission by a payment service provider.”

Kwa madhumuni haya, payment service provider ni:

  • mtu, kampuni au shirika linalomiliki, kuendesha au kudhibiti public switched network kwa huduma za malipo; au
  • mtu, kampuni au shirika linalochakata au kutunza data kwa niaba ya provider wa malipo au watumiaji wa huduma hizo

Marekebisho pia yanataja huduma za kubeba fedha taslimu, kujaza cash machines, kupanga au kuhesabu fedha. Maneno muhimu ni aina tano za huduma, zinazotolewa kupitia software/platform, kwa ada/commission na provider wa malipo. Aina sahihi ya supply huamua kama inatozwa VAT.

Section 32 ilianza kutumika 1 Julai 2026, tarehe ya jumla ya kuanza kwa sehemu za Act ambazo hazikutajwa tofauti.

2. Hii SI VAT mpya kwenye kila transaction

  • Si kodi kwenye malipo yenyewe. Marekebisho haya hayatozi 16% kwenye KES 1,000 ambayo mteja anakulipa; VAT kwenye bidhaa au huduma yako inaendelea kutegemea supply yako ya msingi. Athari kuu ni kwenye ada ya provider ikiwa supply hiyo ni taxable.
  • Si ongezeko la 16% kiotomatiki kwa M-Pesa. Provider anaweza kubadilisha tariff yake kwa sababu za kibiashara. Angalia kama fee ni VAT-inclusive au VAT-exclusive, na kama provider amesajiliwa kwa VAT.
  • Anaye-account VAT hutegemea utaratibu unaotumika. Kwa supply ya ndani bila reverse charge, VAT withholding au mechanism nyingine, wajibu hutegemea ukweli wa muamala na sheria husika. Marekebisho pekee hayamfanyi mfanyabiashara kuwa mtu anayelipa VAT ya provider.

3. Mifano ya hesabu

⚠️ Dhana za kila mstari: fee ni malipo ya huduma iliyotajwa, supply ni taxable, kiwango cha kawaida kinatumika, na provider amesajiliwa na anapaswa kutoza VAT. Ikiwa mojawapo si kweli, namba hizi hazitumiki.
HaliKabla — ikiwa fee ilikuwa exemptBaada — ikiwa fee ni taxable kwa provider aliyesajiliwa
Fee KES 100 kabla ya VATKES 100KES 116
Fee iliyotajwa KES 100 VAT-inclusiveKES 100Jumla KES 100 (sehemu ya VAT takriban KES 13.79)
Biashara yako imesajiliwa VAT na inadai input taxKES 100 (hakuna VAT ya kudai)Hadi KES 100 net — mfano rahisi ikiwa credit ya KES 16 ni halali, kwa wakati na inaweza kutumika; apportionment au nyaraka zinaweza kupunguza
Biashara yako haijasajiliwa VATKES 100KES 116 — unabeba gharama yote
Provider anabeba VAT na anaweka fee KES 100 all-inKES 100KES 100 (provider ndiye anayebeba VAT)
💡 Jinsi ya kujua gharama halisi: Muulize provider maswali mawili — fee ni VAT-exclusive au VAT-inclusive, na provider amesajiliwa VAT? Kagua statement au tax invoice inayofuata na hifadhi nyaraka zinazohitajika chini ya VAT Act na KRA.

4. Je, unaweza kudai input VAT?

Urejeshaji wa input tax unaongozwa na VAT Act na mahitaji ya sasa ya KRA — aina ya supply, nyaraka, muda na apportionment. Usidhani VAT inaweza kurejeshwa; usidai bila kuthibitisha masharti. Ikiwa umesajiliwa VAT, jadili na mhasibu au KRA; ikiwa hujasajiliwa au unafanya supplies exempt pekee, VAT utakayolipishwa kwa kawaida huwa gharama.

5. Ni biashara zipi zinaweza kuathirika?

“Zinaweza kuathirika” ni makusudi — fee fulani huamuliwa na huduma, supplier na masharti ya mkataba:

  • Maduka na migahawa inayokubali kadi na kulipa merchant-acquiring fees kwenye settlement
  • Biashara za mtandaoni zinazotumia payment gateways au aggregators
  • Biashara zinazotumia checkout au platform payment services ambapo fee ni processing/settlement commission
  • Benki, fintech na PSP zinapotoa huduma zilizotajwa kupitia software/platform kwa ada au commission. Uainishaji wa interchange na merchant-service fees katika Income Tax Act unaweza pia kuibua suala la withholding tax; thibitisha kwa mshauri.

6. Hatua za kuchukua sasa

  1. Muulize provider ametumia mabadiliko vipi — amebeba VAT, ameonyesha tofauti kwenye invoice, au ametaja fee kabla ya VAT; thibitisha usajili wa VAT
  2. Mabadiliko yanatumika tangu 1 Julai 2026, lakini supplies zinazoendelea kuvuka tarehe hiyo zinaweza kuhitaji uchambuzi wa time-of-supply; hifadhi tax documentation
  3. Ikiwa umesajiliwa VAT: ikiwa VAT imetozwa kihalali na masharti ya input tax yametimizwa, irekodi kwa madai yanayowezekana kulingana na nyaraka, muda na apportionment
  4. Ikiwa hujasajiliwa: pima gharama ya mwaka kwa ajili ya kupanga bei
  5. Kwa huduma zinazovuka 1 Julai 2026: mhasibu akague ukweli wa mkataba na invoice dhidi ya VAT Act na mwongozo mpya

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara

Je, VAT ya asilimia 16 kwenye uchakataji wa malipo inahusu kila muamala wa M-Pesa?

Hapana. Marekebisho yanaondoa msamaha wa VAT kwa ada na kamisheni za uchakataji wa malipo, settlement, merchant acquiring, gateway na aggregation zinazotolewa kupitia programu au jukwaa na mtoa huduma wa malipo. Hayatoi VAT ya asilimia 16 moja kwa moja kwenye kiasi kikuu cha malipo ya mteja, ingawa mtoa huduma anaweza kubadilisha ada zake.

Ni huduma zipi sasa hazipo tena kwenye msamaha wa VAT?

Ni huduma za uchakataji wa malipo, settlement, merchant acquiring, gateway na aggregation zinazotolewa kupitia programu au jukwaa kwa ada au kamisheni na mtoa huduma wa malipo. Ufafanuzi wa mtoa huduma unahusisha pia anayechakata au kuhifadhi data kwa niaba yake au watumiaji wake.

Biashara yangu inaweza kudai VAT kwenye ada za malipo?

Urejeshaji hutegemea masharti ya sasa ya input tax: huduma lazima iwe ya kodi, nyaraka na muda vitimizwe, na apportionment itumike unapotoa pia huduma zilizoondolewa. Thibitisha kustahiki na KRA au mshauri.

Mabadiliko yalianza kutumika lini?

Kifungu 32 cha Finance Act 2026 kilianza kutumika tarehe 1 Julai 2026 chini ya kifungu cha jumla cha kuanza kutumika. Hali za mpito za mikataba, ankara, advance na huduma zinazoendelea zinahitaji kuthibitishwa na mhasibu.

Je, viwango vya M-Pesa vitabadilika kwa sababu ya mabadiliko haya?

Si lazima. Marekebisho hayatoi VAT ya asilimia 16 kwenye kiasi kikuu cha muamala. Ada zilizochapishwa za mtoa huduma zinaweza kubadilika kwa sababu nyingine; angalia ratiba yake ya sasa.

Kanusho: Thibitisha ankara na mkataba wako na mtoa huduma; kwa uamuzi wa kodi, wasiliana na mtaalamu.

Miongozo inayohusiana

⚠️ Taarifa: Mwongozo huu ni wa elimu, si ushauri wa kisheria, kodi, ajira, au uwekezaji. Thibitisha mahitaji ya sasa na mamlaka husika au mtaalamu aliyehitimu kabla ya kuchukua hatua.

Vyanzo na rekodi ya sasisho