NyumbaniMakalaZanaKuhusuWasiliana
← Miongozo yote

Sheria Mpya za Nyaraka za Uagizaji Kenya: Tamko la Usafirishaji Kuanzia 1 Septemba 2026

📅 28 Agosti 2026 · ✅ Imethibitishwa: 12 Oktoba 2026 · 📖 Soma dakika 7 · Kodi na KRA
Mfanyakazi Mkenya wa usafirishaji akiweka jalada la tamko la uagizaji kando ya katoni lililofungwa
Mchoro wa uhariri; hauonyeshi mfumo rasmi wala kuidhinishwa.

Ikiwa unaagiza bidhaa nchini Kenya — stock kutoka China, vifaa vya biashara au malighafi ya uzalishaji — hitaji la kisheria lilianza kutumika 1 Septemba 2026. Kifungu cha 43 cha Finance Act 2026 kinaongeza section 23B kwenye Tax Procedures Act, inayowataka waagizaji kupata na kuhifadhi nyaraka za usafirishaji kutoka nchi ya export na kuzitoa wanapoombwa. Sharti la kutolewa na mamlaka yenye uwezo linatajwa wazi kwa aina ya hati nyingine ya forodha. Mwongozo huu unaeleza maandishi ya sheria yenyewe.

Tarehe ya kuanza kutumika: Section 43 ya Finance Act 2026 ilianza kutumika 1 Septemba 2026 (section 1(1)(b)). Ikiwa una bidhaa zilizo njiani au oda inayosafirishwa sasa, kuomba nyaraka mapema ni usimamizi mzuri wa hatari — kunapunguza uwezekano wa kukosa hati utakapoombwa; kifungu chenyewe hakiweki tarehe ya mwisho kabla ya bidhaa kufika.

1. Sheria inasema nini?

Section 23B ya Tax Procedures Act (iliyoingizwa na section 43 ya Finance Act 2026) inasema:

Subsection (1) — wajibu mkuu: Mtu anayeingiza au kudai kuwa ameleta bidhaa Kenya lazima apate na ahifadhi export declaration, export entry, custom export certificate au hati nyingine ya forodha iliyotolewa na mamlaka yenye uwezo katika nchi ya export, inayoonyesha kuwa bidhaa zilitoka kisheria.

Subsection (2) — taarifa za hati: Sheria inataja jina na anwani ya exporter na importer; maelezo ya bidhaa; ubora, thamani na tariff classification; nchi ya export na nchi ya mwisho; tarehe ya export; na nambari ya rejea ya mamlaka ya forodha. Kwa kuwa muundo unaweza kuamriwa baadaye, tumia vipengele hivi saba kama checklist ya tahadhari na usidhani hati isiyo na kimoja itakubaliwa.

Subsection (3) — kuhifadhi na kuwasilisha: Mwagizaji anapaswa kuhifadhi export declaration na nyaraka za kuunga mkono kwa miaka mitano tangu tarehe ya uagizaji na kuziwasilisha anapoombwa na Commissioner.

Subsection (4) — matokeo ya kutotii: Ikiwa mwagizaji hawezi kutoa export declaration au ushahidi mwingine wa kuridhisha wa kusafirishwa kwa bidhaa, Commissioner anaweza kukataa madai yanayohusiana na uagizaji, thamani, asili, gharama au umiliki; kuamua customs value, tax liability au madai ya deduction, exemption, refund au relief kwa taarifa alizonazo; na kuweka adhabu za kiutawala zitakazoamriwa.

2. Nani ana wajibu?

Kifungu kinamhusu “mtu anayeingiza au kudai kuwa ameleta bidhaa Kenya” — yaani importer. Kama agent ana wajibu mwingine chini ya sheria za forodha au makubaliano ya uwakala, section 23B pekee haijibu. Kwa vitendo:

  • Biashara zinazoagiza stock, vifaa au malighafi — ikiwa biashara ndiyo importer katika muamala, ipange kutimiza wajibu
  • Watu binafsi wanaoagiza bidhaa — kifungu hakijawekewa kampuni pekee

Clearing na customs agents: Wakala anaweza kukusanya au kuhifadhi hati chini ya makubaliano yenu, lakini hilo si lazima liondoe wajibu wa kisheria wa importer. Wakati biashara yako ndiyo inayoingiza au kudai kuwa imeingiza bidhaa, chukulia wajibu huo kuwa wako na thibitisha majukumu ya wakala kwa sheria husika.

⚠️ Nchi ya export si lazima iwe nchi ya asili: Wajibu unahusu nyaraka kutoka nchi ya export; kwa hati nyingine ya forodha, sheria inataka itolewe na mamlaka yenye uwezo ya nchi hiyo. Section 23B haielezi nchi ya export kwa bidhaa zilizosafirishwa tena au kupitia nchi nyingine (kwa mfano bidhaa zilizotengenezwa China lakini zikasafirishwa kupitia Dubai); thibitisha njia na KRA au mtaalamu wa forodha.

3. Nyaraka zipi zinakubalika?

Section 23B inatumia neno “au”. Aina zilizotajwa ni:

  • Export declaration
  • Export entry
  • “Custom export certificate” (maneno ya sheria)
  • Hati nyingine rasmi ya forodha iliyotolewa na mamlaka yenye uwezo katika nchi ya export, inayoonyesha export halali

Hati yoyote lazima ithibitishe kuwa bidhaa zilisafirishwa kisheria. Kwa aina ya hati nyingine, mamlaka ya nchi ya export lazima iwe ndiyo iliyotoa. Thibitisha na KRA muundo wa hati utakayotumia, pamoja na taarifa saba zinazoweza kuamriwa na subsection (2); muulize clearing agent nyaraka zipi zinaombwa kwa vitendo kabla ya kutegemea hati fulani.

💡 Pendekezo la vitendo (si sharti jipya la kisheria): Omba nyaraka za export kutoka kwa supplier au freight forwarder wakati wa kuagiza na uziweke kama sharti la purchase order. Section 23B inataka uzipate, uzihifadhi na uzitoe ukiombwa; haijasema zipelekwe kwa kila entry. Waiver ya subsection (5) ni finyu na ya hiari: inahusu nchi ambayo customs administration yake haitoi export declarations kwa aina hiyo ya bidhaa. Ugumu wa supplier kupata hati si sababu ya moja kwa moja ya waiver.

4. Kuhifadhi kwa miaka mitano

Subsection (3) inaweka muda wa kuhifadhi “export declaration na nyaraka za kuunga mkono” kuwa miaka mitano tangu tarehe ya uagizaji, pamoja na kuzitoa Commissioner anapoomba. Hifadhi hati uliyoipata pamoja na invoice, bill of lading, entry records, packing list na ushahidi wa malipo — si kwa muda wa clearance pekee.

5. Nini hutokea usipoweza kutoa nyaraka?

Section 23B(4) inaeleza kuwa ukishindwa kutoa export declaration au ushahidi mwingine wa kuridhisha wa export, Commissioner anaweza:

  1. Kukataa dai lolote linalohusiana na uagizaji, thamani, asili, gharama au umiliki wa bidhaa
  2. Kuamua customs value, tax liability au dai la deduction, exemption, refund au relief kwa taarifa alizonazo
  3. Kuweka adhabu za kiutawala zitakazoamriwa

Hatukupata kiasi maalum cha adhabu katika Finance Act au nyenzo za KRA tulizokagua tarehe 29 Agosti 2026 — sheria inasema adhabu zitakazoamriwa. Nguvu hizi ni za hiari (“anaweza”) na zinahusu ushahidi; kutohifadhi nyaraka kunadhoofisha madai yako.

6. Waiver: Nchi ya export isipotumia declarations

Section 23B(5) inaruhusu Commissioner, kwa hiari, kuondoa hitaji la kuwasilisha export declaration ikiwa customs administration ya nchi ya export haitoi declarations kwa aina hiyo ya bidhaa.

Msamaha huo unahusu tu hitaji la kuwasilisha export declaration katika hali iliyoelezwa hapo juu. Kamishna anaweza kuutoa, kwa hiyo hauhakikishwi. Nyaraka nyingine bado zinaweza kuhitajika. Thibitisha na KRA kabla ya kutegemea msamaha huo.

7. Waagizaji wanachopaswa kufanya sasa

  1. Ongeza nyaraka za export kwenye masharti ya purchase order — taja hati, taarifa za section 23B(2) na nani atalipia kuipata
  2. Kagua bidhaa zilizo njiani — maandishi ya commencement hayajibu bidhaa zilizotumwa kabla ya 1 Septemba lakini kufika baadaye; omba msimamo wa KRA/customs na uombe nyaraka mapema kama tahadhari
  3. Kubaliana mtiririko wa hati na clearing agent — nani anakusanya, nani anahifadhi, katika muundo gani, na hatua gani itachukuliwa hati ikikosekana
  4. Weka mfumo wa kuhifadhi wa miaka mitano — muda huanza tarehe ya kuagiza kila consignment
  5. Fuatilia particulars, penalties na mwongozo wa KRA — angalia Kenya Law kwa kanuni mpya na kra.go.ke kwa maelekezo ya utekelezaji

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara

Ni hitaji gani jipya la nyaraka za uagizaji nchini Kenya?

Kifungu 23B cha Tax Procedures Act, kilichoingizwa na kifungu 43 cha Finance Act 2026 na kuanza 1 Septemba 2026, kinamtaka muagizaji kupata na kuhifadhi tamko la uuzaji nje, export entry, cheti cha forodha au hati nyingine rasmi kutoka nchi ya uuzaji nje inayoonyesha kuwa bidhaa zilitoka kihalali. Hati hizo lazima zitolewe kwa Commissioner akiomba.

Waagizaji wanapaswa kuhifadhi hati hizo kwa muda gani?

Miaka mitano kuanzia tarehe ya kuagiza. Kifungu 23B(3) kinaweka muda huo na kinataka hati zitolewe Commissioner akiomba.

Nini hutokea nisipoweza kutoa tamko la uuzaji nje?

Chini ya kifungu 23B(4), Commissioner anaweza kukataa madai kuhusu uagizaji, thamani, asili, gharama au umiliki; kuamua thamani ya forodha, kodi au madai kwa kutumia taarifa alizonazo; na kuweka adhabu za kiutawala kama zitakavyowekwa. Hatukupata kiasi maalum cha adhabu kwenye nyenzo tulizopitia.

Nchi ya uuzaji nje isipotoa matamko ya uuzaji nje, nifanye nini?

Kifungu 23B(5) kinaruhusu Commissioner kuondoa hitaji la hati hiyo ikiwa mamlaka ya forodha ya nchi hiyo haitoi matamko kwa aina ya bidhaa husika. Zungumza na clearing agent kabla ya kudhani huwezi kutimiza hitaji.

Je, clearing agent ndiye mwenye wajibu wa kisheria badala yangu?

Kifungu 23B kinaweka wajibu kwa mtu anayeagiza au kudai kuwa ameagiza bidhaa nchini Kenya, yaani muagizaji. Wajibu wa agent hutegemea idhini yake, nafasi yake katika muamala na sheria za forodha. Kwa vitendo anaweza kukusanyia na kuhifadhi hati, lakini panga kana kwamba wajibu wa kisheria ni wako.

Je, hili ni kodi au ada mpya ya uagizaji?

Hapana. Kifungu 23B hakitengenezi kodi, ada au ushuru mpya wa pekee; ni hitaji la nyaraka na ushahidi. Kutotimiza kunaweza kuleta hatari ya kifedha kwa kukataliwa kwa madai, tathmini ya thamani na adhabu kama zitakavyowekwa.

Kanusho: Haya ni maelezo ya jumla. Thibitisha utaratibu wa shehena yako na KRA au mtaalamu wa forodha.

Miongozo inayohusiana

⚠️ Taarifa: Mwongozo huu ni wa elimu, si ushauri wa kisheria, kodi, ajira, au uwekezaji. Thibitisha mahitaji ya sasa na mamlaka husika au mtaalamu aliyehitimu kabla ya kuchukua hatua.

Vyanzo na rekodi ya sasisho